Wzrost cen gazu w Europie i jego wpływ na rachunki domowe tej zimy

Ceny gazu i energii elektrycznej w Europie mogą wzrosnąć tej zimy, jeśli wysokie ceny hurtowe utrzymają się wystarczająco długo, aby przełożyć się na koszty dla konsumentów. Benchmarkowa cena hurtowa gazu ziemnego w Europie, holenderski kontrakt TTF na najbliższy miesiąc, we wtorek oscylowała wokół 66 euro za megawatogodzinę (MWh), po spadku z ponad 68 euro w trakcie sesji. Dla porównania, na początku roku cena wynosiła około 29 euro za MWh.

Wzrost cen jest napędzany przez rosnące obawy inwestorów, że Cieśnina Ormuz może pozostać zamknięta aż do zimy. Jednocześnie poziom zapasów gazu w Unii Europejskiej jest historycznie niski przed sezonem grzewczym. Według danych Gas Infrastructure Europe, na koniec dnia gazowego 24 sierpnia poziom napełnienia magazynów gazu w UE wynosił 62,99%, co jest znacznie poniżej pięcioletniej średniej na poziomie 79%.

Stan zapasów gazu i jego znaczenie dla rynku

Natasha Fielding, redaktor ds. gazu, LNG, węgla i biomasy w Argus Media, wskazała, że poziom zapasów gazu w Europie jest nietypowo niski jak na tę porę roku. Poziom ten był zbliżony do sytuacji z 2021 roku, kiedy doszło do ostatniego poważnego kryzysu gazowego.

Wśród większych rynków europejskich najniższe poziomy zapasów odnotowano w Niemczech, gdzie magazyny były napełnione w 51%, oraz w Holandii, gdzie poziom ten wynosił 44,3%.

Raport Oxford Economics z 13 sierpnia, opublikowany przed ostatnim wzrostem cen gazu, wskazał, że zużycie gazu w UE jest obecnie o około 15-20% niższe niż w 2021 roku. Według tej analizy UE może funkcjonować z niższymi poziomami zapasów, jednak oznaczałoby to większe poleganie na zimowych dostawach LNG, co zwiększa konkurencję z azjatyckimi odbiorcami o dostępne ładunki.

Konkurencja ta jest już zaostrzona z powodu praktycznego zamknięcia Cieśniny Ormuz, która normalnie odpowiada za prawie jedną piątą globalnego handlu LNG. W przypadku rywalizacji między UE a Azją o dostępne dostawy hurtowe ceny mogą wzrosnąć jeszcze bardziej.

Wpływ na ceny detaliczne i rachunki gospodarstw domowych

Analitycy Goldman Sachs, Samantha Dart i Laura Cyr, wskazali, że obecne ceny nie są wystarczające, aby Europa mogła zarządzać zapasami gazu przez zimę. W scenariuszu, w którym eksport energii z Bliskiego Wschodu będzie normalizowany stopniowo do 2027 roku, cena kontraktu TTF na grudzień 2026 mogłaby przekroczyć 100 euro za MWh, co stanowi wzrost o 110% względem bazowego scenariusza Goldman Sachs na poziomie 50 euro za MWh.

Oxford Economics zwrócił uwagę, że UE może być zmuszona do zawieszenia części zakazu importu rosyjskiego gazu, jeśli dostawy ulegną dalszemu ograniczeniu. Według najnowszych wyliczeń Komisji Europejskiej udział rosyjskiego gazu w łącznym imporcie rurociągowym i LNG wyniósł około 12,5% w 2025 roku. Rada UE przyjęła w styczniu 2026 roku regulację zakazującą importu gazu z Rosji od 18 marca 2026 roku, z okresem przejściowym dla istniejących kontraktów. Do końca 2027 roku wszystkie importy rosyjskiego gazu mają zostać zakazane.

Wzrost cen hurtowych nie przekłada się natychmiast na ceny detaliczne. Cena TTF może rosnąć szybciej niż efektywna cena importu UE, która uwzględnia istniejące kontrakty i zabezpieczenia. Jednak wraz z wygaśnięciem umów i koniecznością zakupu gazu po nowych, wyższych cenach, efektywna cena importu będzie stopniowo zbliżać się do ceny hurtowej. Wyższe koszty mogą zostać następnie przeniesione na gospodarstwa domowe przy rewizji taryf lub odnowieniu umów.

Natasha Fielding wskazała, że wzrost rachunków za energię będzie zależał od czasu trwania i dalszego wzrostu cen. W całej UE gospodarstwa domowe korzystające z taryf zmiennych będą pierwszymi, które odczują skutki wyższych cen hurtowych gazu. Przeniesienie wzrostu cen gazu na rachunki za energię elektryczną jest zazwyczaj słabsze.

W krajach o bardziej liberalizowanych rynkach detalicznych przeniesienie cen hurtowych na ceny konsumenckie następuje szybciej. Według Oxford Economics średni czas pełnego odzwierciedlenia zmian cen hurtowych w cenach detalicznych wynosi około sześciu miesięcy, choć różni się w zależności od kraju. Na przykład w Niemczech i Austrii, gdzie dominują umowy z ceną stałą na 12 lub 24 miesiące, pełne przeniesienie może trwać nawet rok. W krajach takich jak Francja, Włochy i Hiszpania reakcja cen detalicznych może nastąpić w ciągu kilku miesięcy, a w Holandii przeniesienie jest niemal natychmiastowe.

Oxford Economics wskazał Włochy jako kraj najbardziej narażony na szok cenowy gazu spośród dużych gospodarek europejskich, ze względu na szybkie przeniesienie cen i wyższe niż przeciętne uzależnienie od gazu. Jednocześnie Włochy mają obecnie jeden z najwyższych poziomów zapasów gazu w UE.

W raporcie podkreślono, że kluczowym czynnikiem dla cen gazu w UE w nadchodzącej zimie będzie temperatura. Gaz pozostaje podstawowym źródłem ogrzewania przestrzeni w UE, dlatego ceny gazu będą zależały od warunków pogodowych. Długotrwały okres zimna może zwiększyć zapotrzebowanie na ogrzewanie i gaz.

Wcześniejsze analizy Oxford Economics wskazywały, że ceny energii dla konsumentów w strefie euro, obejmujące gaz, elektryczność i inne koszty energii domowej, mogą być w czwartym kwartale roku nawet o 15% wyższe rok do roku.

Wzrost cen gazu na rynku hurtowym, niski poziom zapasów oraz regulacje dotyczące importu gazu z Rosji to czynniki, które będą kształtować sytuację energetyczną w Europie w nadchodzącym sezonie grzewczym. Różnice w strukturze rynków detalicznych oraz poziomie zapasów w poszczególnych krajach wpłyną na tempo i skalę zmian cen dla odbiorców końcowych.