Wpływ sztucznej inteligencji na rynek pracy w Polsce: wzrost zatrudnienia w zawodach umysłowych

Rewolucja w dziedzinie sztucznej inteligencji trwa już prawie cztery lata, jednak nie wywołała dotąd gwałtownych zmian na polskim rynku pracy. Zatrudnienie w zawodach umysłowych wzrosło, podczas gdy liczba pracujących w zawodach fizycznych zmniejszyła się. Zmienia się struktura zatrudnienia, a młodzi pracownicy mogą napotykać na trudności w wejściu na rynek pracy.

Zmiany w zatrudnieniu na polskim rynku pracy

Od momentu publicznego udostępnienia ChatGPT, które zapoczątkowało popularyzację generatywnej sztucznej inteligencji, minęły niemal cztery lata. W tym czasie na poziomie makroekonomicznym nie zaobserwowano istotnych zmian, takich jak fala bezrobocia czy gwałtowny wzrost produktywności pracy. Na polskim rynku pracy zatrudnienie pozostaje zasadniczo stabilne – w ciągu ostatnich 12 miesięcy zmniejszyło się o 0,8 proc., co jest wynikiem, który trudno uznać za przełomowy.

Jednak na poziomie poszczególnych grup zawodowych nastąpiły wyraźne zmiany. Zatrudnienie w zawodach umysłowych rutynowych, obejmujących między innymi stanowiska biurowe i administracyjne, wzrosło od czwartego kwartału 2022 roku o 10,7 proc. W zawodach umysłowych nierutynowych, takich jak menedżerowie, analitycy finansowi czy prawnicy, zatrudnienie zwiększyło się o 3,5 proc. W tym samym czasie liczba pracujących w zawodach fizycznych uległa zmniejszeniu – o 8,1 proc. w zawodach fizycznych rutynowych oraz o 3,1 proc. w zawodach fizycznych nierutynowych.

Na bardziej szczegółowym poziomie największy spadek zatrudnienia odnotowano w sektorze rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa, gdzie liczba pracujących zmniejszyła się o 20,9 proc.

Wpływ sztucznej inteligencji na strukturę zatrudnienia i pozycję młodych pracowników

Sztuczna inteligencja nie jest jeszcze technologią powszechnie wykorzystywaną w polskiej gospodarce, co przekłada się na brak fundamentalnych zmian w liczbie miejsc pracy. Jednak obserwowany wzrost zatrudnienia w zawodach umysłowych, zwłaszcza tych wymagających wysokich kwalifikacji, oraz jednoczesny spadek liczby pracujących w zawodach fizycznych mogą świadczyć o stopniowym unowocześnianiu się gospodarki.

Analiza ekonomistów Bharata Chandara i Bouke Klein Teeselinka, zatytułowana „How Does AI Change Labor Demand? Evidence from 41 Countries”, wskazuje, że rozwój sztucznej inteligencji przesuwa zapotrzebowanie na rynku pracy z pracowników na stanowiskach juniorskich w stronę bardziej doświadczonych. W Polsce efekt ten jest szczególnie widoczny. Autorzy szacują, że udział juniorów w zatrudnieniu badanych firm spadł o około 3 punkty procentowe względem scenariusza kontrolnego, a spadek zatrudnienia juniorów wyniósł około 16 proc. względem tego scenariusza. Jednak szeroki przedział ufności sprawia, że wynik ten nie jest istotny statystycznie.

W badaniu termin „junior” odnosi się do poziomu stanowiska, a nie bezpośrednio do wieku pracownika, choć te cechy zazwyczaj się pokrywają. Ponadto oszacowanie dla Polski dotyczy zagranicznych filii firm wielonarodowych, które były przedmiotem analizy autorów.

W efekcie dane te sugerują, że młode osoby wchodzące na polski rynek pracy mogą doświadczać zmniejszenia liczby dostępnych miejsc pracy w związku z rozwojem sztucznej inteligencji, przynajmniej na obecnym etapie.

Wzrost zatrudnienia w zawodach umysłowych oraz spadek w zawodach fizycznych odzwierciedlają zmiany w strukturze zatrudnienia na polskim rynku pracy. Jednocześnie stabilność ogólnego zatrudnienia oraz zmiany demograficzne wpływają na kształt rynku pracy.