Sejm uchwalił ustawę o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami

Sejm uchwalił ustawę, która wprowadza systemowy dostęp do asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. Wsparcie będzie dostępne dla osób w wieku od 18 do 65 lat, a od 2030 roku także dla młodzieży od 13 lat. Szacuje się, że z usług asystentów osobistych skorzysta około 100 tysięcy osób.

Zakres i warunki korzystania z asystencji osobistej

Nowa ustawa przewiduje, że osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które uzyskają co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia, będą mogły ubiegać się o asystencję osobistą od 2028 roku. Od 2030 roku z tego wsparcia będzie mogła korzystać również młodzież od 13. roku życia. Osobom dorosłym asystencja będzie przyznawana w wymiarze od 20 do 240 godzin miesięcznie, natomiast młodzieży od 13 lat do ukończenia 18. roku życia – od 20 do 80 godzin miesięcznie.

W 2028 roku maksymalna liczba godzin asystencji dla osób dorosłych wyniesie 200 godzin miesięcznie, a w 2029 roku zostanie zwiększona do 220 godzin. Godziny niewykorzystane w danym miesiącu, nie więcej niż 50 proc. miesięcznego wymiaru godzin, ale nie więcej niż 100 godzin, będą mogły zostać wykorzystane w kolejnym miesiącu. Natomiast godziny niewykorzystane w danym roku kalendarzowym nie będą mogły być przenoszone na kolejne lata.

Prawo do asystencji osobistej będzie przyznawane przez zespół w drodze decyzji administracyjnej, na podstawie ustaleń co najmniej dwóch członków zespołu. W procesie oceny uwzględniane będą m.in. formularz samooceny, wywiad bezpośredni z osobą z niepełnosprawnością oraz wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia.

Osoby z niepełnosprawnościami będą mogły wybrać asystenta lub zwrócić się z wnioskiem o przedstawienie kandydatów. Realizator asystencji, którym może być powiat lub organizacja pozarządowa, będzie miał obowiązek w ciągu 30 dni kalendarzowych przedstawić co najmniej dwóch kandydatów na asystenta, po uprzednim uzyskaniu ich zgody.

Organizacja i warunki zatrudnienia asystentów osobistych

Asystencja osobista będzie organizowana przez powiat, który może realizować to zadanie samodzielnie lub powierzyć je organizacji pozarządowej. Ustawa przewiduje, że realizator będzie zobowiązany zapewnić taką liczbę asystentów osobistych, jaka jest niezbędna do prawidłowego świadczenia wsparcia zgodnie z potrzebami określonymi w decyzji przyznającej prawo do asystencji.

Asystent będzie mógł pomagać w codziennych czynnościach, takich jak poruszanie się, zakupy, wyjście do pracy, szkoły czy lekarza. Po odpowiednim przeszkoleniu asystent będzie mógł również wspierać w niektórych czynnościach medycznych. Wynagrodzenie asystentów będzie wynosić od 49 do 55 zł brutto za godzinę pracy, w zależności od zakresu potrzeb osoby z niepełnosprawnością.

Praca asystenta będzie świadczona na podstawie kontraktu, a nie umowy o pracę. Asystent będzie mógł pracować maksymalnie do 276 godzin miesięcznie, uwzględniając łączną liczbę godzin asystencji świadczonej na rzecz wszystkich osób. Będzie miał również prawo do korzystania z superwizji.

Ustawa przewiduje, że osoby, które nabyły prawo do asystencji osobistej przed ukończeniem 65. roku życia, zachowają prawo do korzystania z niej po ukończeniu tego wieku do upływu okresu, na który została wydana decyzja o przyznaniu wsparcia.

Sejm odrzucił poprawki dotyczące rozszerzenia grupy uprawnionych o osoby powyżej 65. roku życia oraz o osoby z wynikiem od 70 do 79 punktów w skali potrzeby wsparcia. Przyjęto natomiast poprawkę wydłużającą okres obowiązywania decyzji o przyznaniu asystencji osobistej z trzech do pięciu lat.

Według szacunków resortu rodziny z usług asystencji osobistej skorzysta około 100 tysięcy osób z niepełnosprawnościami. Obecnie asystencja osobista realizowana jest w ramach czasowych programów dla samorządów i organizacji pozarządowych, bez systemowego uregulowania usług asystenckich.

Nowe przepisy mają wejść w życie w 2028 roku, a koszt ustawy przez kolejne 10 lat oszacowano na 50 mld zł. Wiceminister rodziny, pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych, wskazała, że ze względu na ograniczenia budżetowe nie wszystkie postulaty strony społecznej mogły zostać uwzględnione.