NASA wystrzeliła teleskop Nancy Grace Roman na orbitę w misji badania ciemnej energii i egzoplanet

NASA z powodzeniem wystrzeliła teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman na pokładzie rakiety SpaceX Falcon Heavy. Obserwatorium wyruszyło w podróż do punktu L2, gdzie rozpocznie pięcioletnią misję badania ciemnej energii, ciemnej materii oraz poszukiwania planet poza Układem Słonecznym. Roman posiada pole widzenia 100 razy większe niż teleskop Hubble’a i będzie dostarczać dane o ogromnej rozdzielczości.

Przebieg startu i podróż teleskopu Roman

Rakieta SpaceX Falcon Heavy wystartowała z kompleksu startowego 39A w Centrum Kosmicznym Kennedy na Florydzie 30 sierpnia 2026 roku o godzinie 7:26 czasu wschodniego (EDT). Po starcie dwa boczne boostery odłączyły się i powróciły na Ziemię, lądując w synchronizacji na poligonach w Cape Canaveral. Następnie odłączył się stopień centralny, a osłona ładunku chroniąca teleskop przed ciepłem atmosfery została odzyskana. Górny stopień rakiety wyniósł teleskop na orbitę, gdzie o 7:57 EDT nastąpiło oddzielenie obserwatorium od rakiety, które rozpoczęło samodzielną podróż w przestrzeń kosmiczną.

Obserwatorium zmierza do drugiego punktu libracyjnego Układu Słonecznego, zwanego punktem L2, położonego około miliona mil od Ziemi. W tym miejscu siły grawitacyjne Słońca i Ziemi tworzą stabilną orbitę. Minimalne zużycie paliwa jest potrzebne do utrzymania pozycji, a obserwacje mogą być prowadzone bez zakłóceń w widoku na głęboką przestrzeń kosmiczną. W punkcie L2 znajduje się także teleskop Jamesa Webba.

Charakterystyka i cele misji teleskopu Nancy Grace Roman

Teleskop Nancy Grace Roman, nazwany na cześć pierwszej kobiety pełniącej funkcję głównego astronoma NASA, ma rozmiary 42 stóp długości i ponad 14 stóp szerokości. Wyposażony jest w dwa główne instrumenty, w tym szerokokątną kamerę w podczerwieni o rozdzielczości 300 megapikseli, która umożliwi obserwacje rozległych obszarów nieba z dużą szczegółowością.

Roman będzie prowadzić badania ciemnej energii i ciemnej materii, które stanowią większość wszechświata, a jednocześnie pozostają niewidoczne. Ponadto teleskop ma za zadanie mapować miliardy galaktyk oraz poszukiwać i charakteryzować planety poza Układem Słonecznym. Wśród instrumentów znajduje się koronograf, który redukuje blask gwiazd, umożliwiając bezpośrednie fotografowanie planet nawet o miliard razy słabszych od ich gwiazd macierzystych oraz dysków pyłowych wokół nich.

Misja teleskopu jest zaplanowana na pięć lat, z możliwością przedłużenia do dziesięciu lat, jeśli pozwoli na to dostępne paliwo. Dane naukowe z obserwacji będą udostępniane publicznie, co umożliwi szerokie wykorzystanie wyników przez społeczność naukową.

W porównaniu do teleskopu Hubble’a, Roman oferuje pole widzenia 100 razy większe, co pozwoli na znacznie szybsze i bardziej rozległe badania kosmosu. NASA szacuje, że teleskop będzie w stanie przeskanować obszar nieba 1000 razy szybciej niż Hubble, co umożliwi obserwacje ponad 50 razy większej powierzchni nieba w ciągu pięciu lat misji niż Hubble w ciągu 30 lat.

Po starcie teleskop przejdzie trzymiesięczny okres kalibracji i testów, podczas którego zostaną uruchomione jego instrumenty, w tym koronograf i szerokokątna kamera. NASA przewiduje, że pierwsze obrazy z teleskopu mogą zostać udostępnione na początku 2027 roku, choć niektóre wysokorozdzielcze zdjęcia mogą pojawić się już w grudniu 2026 roku.

Wśród planowanych badań jest obserwacja centrum Drogi Mlecznej, co ma dostarczyć najgłębszego dotąd wglądu w tę część naszej galaktyki. Teleskop będzie również współpracować z innymi obserwatoriami, takimi jak James Webb Space Telescope, Europejska Agencja Kosmiczna Euclid oraz Obserwatorium Vera C. Rubin w Chile, aby poszerzyć wiedzę o wszechświecie.

Misja Nancy Grace Roman jest pierwszym teleskopem NASA nazwaną na cześć kobiety i została wystrzelona niemal rok przed planowanym terminem oraz w ramach budżetu wynoszącego 4,3 miliarda dolarów. Główny zwierciadło teleskopu ma średnicę 2,4 metra, taką samą jak Hubble’a, i pochodzi z nadwyżek satelitów szpiegowskich przekazanych NASA przez Narodowe Biuro Rozpoznania.

Obserwatorium ma być zaprojektowane tak, aby mogło być uzupełniane paliwem w przestrzeni kosmicznej, co w przyszłości może wydłużyć czas jego działania.

Start teleskopu Nancy Grace Roman stanowi ważny krok w badaniach kosmosu, umożliwiając prowadzenie szerokich i szczegółowych obserwacji wszechświata w podczerwieni oraz poszukiwanie planet poza Układem Słonecznym. Misja ma trwać co najmniej pięć lat, a jej wyniki będą dostępne dla naukowców na całym świecie.