KNF nałożyła na PKO BP 47,5 mln zł kar za naruszenia przy lokatach strukturyzowanych

Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) nałożyła na PKO Bank Polski łącznie pięć kar pieniężnych o łącznej wartości 47,5 mln zł. Kary dotyczą naruszeń związanych z oferowaniem lokat strukturyzowanych w latach 2021-2023. Decyzja została wydana 5 sierpnia 2026 roku i nie jest prawomocna. Bank zapowiedział skorzystanie z przysługujących mu środków prawnych oraz nie zgadza się ze stanowiskiem KNF.

Zakres i charakter lokat strukturyzowanych

Lokaty strukturyzowane to produkty finansowe łączące cechy lokaty terminowej oraz inwestycji w instrumenty finansowe. Bank dzieli powierzony kapitał na dwie części, na przykład na obligacje skarbowe oraz na zakup instrumentów pochodnych, takich jak opcje powiązane z wybranym aktywem bazowym, na przykład akcją, indeksem giełdowym lub walutą. W przypadku PKO BP produkty objęte postępowaniem dotyczyły lokat strukturyzowanych z gwarancją kapitału, opartych m.in. na indeksach S&P 500 oraz Euro Stoxx 50.

Najwyższa kara za nieujawnianie konfliktów interesów

Największa z kar, wynosząca 26 mln zł, dotyczyła okresu od 7 lutego 2022 roku do 29 marca 2023 roku. KNF stwierdziła, że bank nie informował klientów o istniejących konfliktach interesów związanych ze świadczeniem usług dotyczących lokat strukturyzowanych. Komisja wskazała dwa rodzaje konfliktów interesów. Pierwszy dotyczył sprzeczności między interesem banku a obowiązkiem działania w najlepiej pojętym interesie klienta. Bank miał interes w minimalizowaniu kosztów zakupu opcji, które stanowiły rzeczywisty koszt produktu, co wpływało na marżę banku i warunki wypłaty odsetek dla klienta. Drugi konflikt dotyczył różnic w warunkach oferowanych klientom z różnych segmentów bankowości – klienci bankowości osobistej i prywatnej mieli otrzymywać korzystniejsze warunki wypłaty gwarantowanej oraz wyższy współczynnik partycypacji niż klienci bankowości podstawowej.

KNF podkreśliła, że samo występowanie konfliktów interesów nie musiałoby prowadzić do zastrzeżeń, gdyby bank prawidłowo nimi zarządzał i poinformował o nich klientów przed zawarciem umowy. Komisja stwierdziła, że organizacja banku oraz regulacje wewnętrzne nie zapewniały odpowiedniej ochrony interesów klientów, a bank nie ujawnił tych konfliktów klientom.

Kary za brak analizy kosztów i niewłaściwe dopasowanie produktów

KNF nałożyła na bank karę w wysokości 8 mln zł za brak przeprowadzenia analizy struktury kosztów i opłat związanych z lokatami strukturyzowanymi w okresie od 31 grudnia 2021 roku do 15 marca 2023 roku. Komisja wskazała, że bank nie zbadał, czy koszty i opłaty, w tym marże, nie powodują pogorszenia oczekiwanej rentowności lokaty oraz czy nie eliminują oczekiwanych korzyści finansowych lub podatkowych dla klienta.

Kolejna kara, wynosząca 4 mln zł, dotyczyła okresu od 7 lutego do 16 listopada 2022 roku i związana była z nieprawidłowościami w dopasowaniu lokat strukturyzowanych do grupy docelowej. Część klientów zawierała umowy bez wcześniejszego wypełnienia ankiety, która miała ocenić, czy produkt odpowiada ich potrzebom, wiedzy, doświadczeniu, sytuacji finansowej i skłonności do ryzyka. W efekcie bank nie miał podstaw do sprawdzenia, czy dana lokata była właściwa dla konkretnego klienta.

Kara za niewłaściwe określenie ryzyka i grupy docelowej

KNF nałożyła także karę w wysokości 8 mln zł za sposób, w jaki bank określał kategorie ryzyka oraz grupy docelowe lokat strukturyzowanych. Komisja stwierdziła, że bank nieprecyzyjnie opisywał kategorię ryzyka, nie uwzględniał w odpowiednim stopniu wskaźnika relacji zysku do ryzyka oraz nieprawidłowo przypisywał lokaty do produktów nieskomplikowanych. KNF wskazała, że konstrukcja lokat strukturyzowanych utrudnia klientowi zrozumienie ryzyka związanego ze stopą zwrotu oraz kosztów wcześniejszego rozwiązania umowy, dlatego kategorie ryzyka powinny być określone w sposób szczegółowy.

Kara za nierzetelne materiały sprzedażowe

Najmniejsza kara, wynosząca 1,5 mln zł, dotyczyła informacji sprzedażowych przekazywanych klientom lub potencjalnym klientom w związku z dwoma lokatami: 36-miesięczną lokatą strukturyzowaną opartą na indeksie S&P 500 oferowaną w lutym 2022 roku oraz 25-miesięczną lokatą opartą na indeksie Euro Stoxx 50 oferowaną w sierpniu 2022 roku. KNF uznała, że informacje te mogły być nierzetelne, budzić wątpliwości lub wprowadzać w błąd. Komisja podkreśliła, że prawidłowe materiały sprzedażowe są istotne, ponieważ umożliwiają klientom podjęcie świadomej decyzji o powierzeniu bankowi swoich środków.

Reakcja PKO Banku Polskiego

PKO Bank Polski poinformował, że decyzja KNF dotyczy historycznych produktów z lat 2021-2023, które stanowiły około 1 proc. wartości wszystkich produktów inwestycyjnych banku. Bank zaznaczył, że kwestie wskazane przez KNF zostały już dostosowane do oczekiwań nadzoru. Jednocześnie bank nie zgadza się ze stanowiskiem Komisji i zamierza skorzystać z przysługujących mu środków prawnych.

Łączna wartość kar nałożonych przez KNF wynosi 47,5 mln zł, a maksymalny wymiar każdej z nich mógł przekroczyć 3,8 mld zł. Decyzja KNF podkreśla obowiązki banku związane z ochroną interesów klientów oraz prawidłowym oferowaniem produktów inwestycyjnych.

Wśród nałożonych kar znalazły się: 26 mln zł za nieujawnianie konfliktów interesów, 8 mln zł za brak analizy kosztów i opłat, 4 mln zł za niewłaściwe dopasowanie produktów do grupy docelowej, 8 mln zł za nieprecyzyjne określenie ryzyka i grupy docelowej oraz 1,5 mln zł za nierzetelne materiały sprzedażowe.

Sprawa ta dotyczy lokat strukturyzowanych oferowanych przez PKO Bank Polski w latach 2021-2023 i jest przedmiotem postępowania nadzorczego KNF, które zakończyło się decyzją o nałożeniu kar pieniężnych.