Kanada zaproszona do roli pierwszego stowarzyszonego członka Unii Europejskiej

Kanada została zaproszona do zostania pierwszym w historii stowarzyszonym członkiem Unii Europejskiej. Taką propozycję przedstawiła przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen podczas przemówienia w Parlamencie Europejskim w Strasburgu. Podkreśliła, że Unia Europejska i Kanada dzielą te same wartości demokratyczne oraz podobne podejście do kluczowych kwestii, takich jak sztuczna inteligencja, zmiany klimatyczne, wojna na Ukrainie czy geopolityka.

Von der Leyen zaznaczyła, że celem jest podniesienie relacji z Kanadą na najwyższy możliwy poziom. Zapowiedziała, że chce współpracować nad otwarciem drzwi dla Kanady jako pierwszego stowarzyszonego członka UE. Kanadyjski premier Mark Carney, obecny podczas wystąpienia, określił relacje z UE jako naturalne partnerstwo oparte na wspólnych wartościach. Kanada i UE mają zaplanowany szczyt na koniec października, podczas którego będą rozwijać przyszłe relacje.

Rozwój współpracy handlowej i technologicznej

Obecnie Kanada i Unia Europejska posiadają umowę handlową oraz liczne dwustronne porozumienia. Von der Leyen zapowiedziała, że istniejąca umowa zostanie rozszerzona do formy „sojuszu na przyszłość”, który ma stworzyć wspólną przestrzeń dobrobytu i bezpieczeństwa gospodarczego. W planach jest także utworzenie sojuszu technologicznego oraz integracja baz przemysłu obronnego.

Jednym z projektów ma być wspólne działanie na rzecz Arktyki, która ma stać się „flagowym wspólnym projektem”. Komisja Europejska wykazuje szczególne zainteresowanie kanadyjskimi zasobami energetycznymi i surowcami naturalnymi. Von der Leyen zaproponowała współpracę w obszarach energii, minerałów krytycznych, baterii, sztucznej inteligencji, komputerów kwantowych, cyberbezpieczeństwa oraz bezpieczeństwa gospodarczego.

Reakcje i wyzwania związane z propozycją stowarzyszonego członkostwa

Oferta stowarzyszonego członkostwa jest nowością w historii UE, która dotychczas nie posiadała takiej kategorii członkostwa. Kraje takie jak Norwegia, Islandia czy Szwajcaria mają bliskie relacje z UE, umożliwiające głęboką integrację gospodarczą, ale nie są formalnymi członkami. Nie jest jasne, co dokładnie oznaczałoby stowarzyszone członkostwo dla relacji Kanady z jednolitym rynkiem UE.

Niektórzy unijni dyplomaci wyrazili obawy, że termin „stowarzyszone członkostwo” może być jedynie hasłem bez konkretnej treści. Wskazali, że nie wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały jeszcze umowę CETA, zawartą 10 lat temu między UE a Kanadą. Jeden z dyplomatów określił to pojęcie jako „pustą frazę”.

Kanadyjski premier Mark Carney zyskał uznanie w Parlamencie Europejskim za swoje stanowisko wobec Stanów Zjednoczonych. Wcześniej zerwał rozmowy handlowe z USA i wprowadził odwetowe cła na amerykańskie towary. W przeciwieństwie do UE, która w zeszłym roku zaakceptowała 15% cła na wiele europejskich produktów, aby uniknąć wojny handlowej z USA.

W Kanadzie propozycja zacieśnienia więzi z UE spotkała się z krytyką ze strony konserwatystów. Lider partii konserwatywnej Pierre Poilievre wyraził obawy, że obywatele będą musieli płacić wyższe podatki na rzecz biurokracji unijnej. Inny polityk, Jamil Jivani, zadeklarował, że konserwatyści nigdy nie poprą planu Carney’a dotyczącego integracji z UE.

Roland Paris, doradca ds. zagranicznych byłego kanadyjskiego premiera, wskazał, że termin „stowarzyszone członkostwo” zyskał zbyt dużą uwagę, a w praktyce chodzi raczej o zbiór umów niż o formalne członkostwo instytucjonalne. Zaznaczył, że żaden kanadyjski lider nie byłby zainteresowany członkostwem UE, które wymagałoby podporządkowania prawa kanadyjskiego regulacjom unijnym.

Wśród ekspertów pojawiły się opinie, że świat w zmianie wymaga od UE większej elastyczności w relacjach z państwami trzecimi. Propozycja von der Leyen obejmuje różne obszary współpracy, takie jak integracja z Europejską Agencją Obrony, jednak nie oznacza tradycyjnego członkostwa w Unii.

Relacje między Kanadą a Unią Europejską obejmują obecnie umowę handlową CETA oraz liczne dwustronne porozumienia. Propozycja stowarzyszonego członkostwa obejmuje rozszerzenie współpracy na nowe obszary, w tym technologie, obronność i zasoby naturalne. Wyzwania związane z tym modelem wynikają z braku dotychczasowej kategorii stowarzyszonego członkostwa w UE oraz różnorodnych opinii wśród państw członkowskich i kanadyjskich polityków.