Zmiany na ukraińskiej scenie politycznej po wojnie – analiza stratega Ihora Hryniwa

Ukraińska scena polityczna po wojnie będzie wyglądać inaczej niż w 2019 roku. Według ukraińskiego stratega politycznego Ihora Hryniwa, większość sił politycznych, które dominowały wówczas, utraciłaby dziś swoje pozycje. Zmieniły się nastroje społeczne, a na arenie politycznej pojawiły się nowe osoby i ugrupowania.

Hryniw zwraca uwagę, że Ukraina, podobnie jak inne społeczeństwa na świecie, stoi przed wyzwaniem zachowania demokracji w warunkach głębokich kryzysów. Wśród tych wyzwań wymienia m.in. wpływ mediów społecznościowych i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją. W czasie wojny wiele osób zaczęło intensywniej śledzić wiadomości, co wpłynęło na sposób komunikacji między ludźmi oraz między władzami a społeczeństwem. Obecnie w Ukrainie trwa swoisty „maraton telewizyjny”, który ogranicza dostęp do odbiorców wszystkim uczestnikom życia politycznego. W czasie wojny utrzymuje się także autocenzura i niechęć do ostrej krytyki władz.

Zmiany na scenie politycznej i nowe oczekiwania społeczne

Strateg polityczny podkreśla, że obecny krajobraz polityczny różni się od tego sprzed kilku lat. Gdyby wybory odbyły się dziś, główni gracze z 2019 roku, w tym partie „Europejska Solidarność” Petra Poroszenki, „Batkiwszczyna” Julii Tymoszenko oraz partia prezydencka „Sługa Ludu”, utraciliby swoje wpływy i polityczny mandat do rządzenia krajem. Na ich miejsce pojawiłyby się nowe twarze, co jest rozumiane zarówno przez stare elity, jak i potencjalnych przyszłych liderów.

Hryniw wskazuje, że społeczeństwo ukraińskie zgadza się co do konieczności przeprowadzenia wyborów, ale jednocześnie uważa, że w obecnych warunkach nie można ich jeszcze zorganizować. W badaniach dotyczących relacji między potrzebą zmian a potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa wyraźniejszy jest trend w kierunku zmian.

Ukraińska polityka pozostaje silnie spersonalizowana. W badaniach Hryniwa nie używa się nazw partii, ponieważ wpływ na wyniki wyborcze mają przede wszystkim konkretne osoby, a nie marki ugrupowań. W przeszłości politycy tacy jak Wiktor Juszczenko czy Wołodymyr Zełenski posiadali silne marki osobiste, które decydowały o sile ich ugrupowań. Obecnie żaden polityk nie ma tak silnej marki i poziomu zaufania, jakim cieszył się w pierwszych latach wojny Wałerij Załużny.

Charakterystyka liderów i oczekiwania wobec przyszłych przywódców

Załużny nadal posiada wysokie poparcie i cechy przywódcy charyzmatycznego, mimo że społeczeństwo wie niewiele o jego biografii i poglądach. Zarówno on, jak i Zełenski, mają potencjał, by pociągnąć za sobą znaczną część społeczeństwa. W przeciwieństwie do nich, pojawienie się Mychajła Fedorowa na scenie politycznej nie wzmocniło jego marki politycznej.

Odejście ze stanowiska miało różny wpływ na karierę Załużnego i Fedorowa. Załużny cieszył się skoncentrowanym poparciem jako osoba zdolna zorganizować obronę kraju i zapewnić względne bezpieczeństwo. Społeczeństwo obawiało się destabilizacji wynikającej z konfliktu między ośrodkami politycznym i wojennym. Załużny uosabiał oczekiwanie zwycięstwa, podczas gdy Zełenski kojarzył się wcześniej ze słowem „pokój”. Wzrost notowań Fedorowa następował równocześnie ze spadkiem liczby osób niezdecydowanych między Zełenskim a Załużnym. Zwolennicy Fedorowa oczekiwali od niego bardziej zdecydowanej postawy.

W warunkach kryzysu egzystencjalnego pojawia się pytanie, komu można zaufać jako przywódcy. Różne grupy społeczne mają odmienne oczekiwania wobec przyszłego lidera: młodzi przede wszystkim chcą zmian, starsze pokolenie – stabilności, a centrowy elektorat – bezpieczeństwa, godnego życia i zakończenia wojny. Te oczekiwania przekładają się na zapotrzebowanie na różne typy przywództwa charyzmatycznego.

Wśród liderów rankingów zaufania wymieniany jest także Kyryło Budanow, którego charyzma wiązała się z wizerunkiem bohatera-wywiadowcy. Jego notowania przez długi czas pozostawały wysokie, jednak obecne konflikty i bliskość skandali korupcyjnych przyczyniły się do ich spadku.

W 2019 roku silne pragnienie szybkich zmian wyrażało hasło kampanii Zełenskiego „Pokonamy ich razem!”, które łączyło oczekiwanie na zmianę z tricksterską strategią obalania idoli i wulgarnością zamiast powagi. Hasło Poroszenki „Armia! Język! Wiara!” było ideowym przeciwstawieniem się przekazowi „jaka różnica” dotyczącemu tożsamości narodowej. Obecnie nie ma jeszcze ukształtowanego zapotrzebowania na nową wielką ideę ani na realizację określonych programów ideologicznych. Ukraińcy żyją z dnia na dzień, a najważniejsze pozostaje zachowanie państwa w trudnych warunkach.

Hryniw podkreśla, że wielkie hasło polityczne może pojawić się później, gdy powstanie odpowiednie zapotrzebowanie społeczne. Na razie najważniejsze jest adekwatne reagowanie na rzeczywistość i zachowanie państwa.