Wzrost liczby pozwów dotyczących WIBOR i potencjalne skutki dla sektora bankowego

W polskich sądach rośnie liczba postępowań dotyczących kredytów złotowych opartych na wskaźniku WIBOR. Na koniec 2025 roku w pierwszej instancji toczyło się ponad 2,7 tys. takich spraw. Raport Instytutu Sobieskiego szacuje, że kwestionowanie WIBOR-u może kosztować sektor bankowy nawet 284 mld zł.

Znaczenie WIBOR-u i skala aktywów opartych na tym wskaźniku

WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) jest kluczowym elementem polskiego systemu finansowego, wyznaczając stopę procentową, po jakiej banki są gotowe pożyczać sobie środki na określony termin. Wskaźnik ten stosowany jest nie tylko przy udzielaniu kredytów hipotecznych, ale także w wielu innych instrumentach finansowych, takich jak obligacje Skarbu Państwa, aktywa leasingowe czy instrumenty pochodne.

Na koniec 2024 roku łączna wartość aktywów finansowych wykorzystujących WIBOR, wraz z instrumentami pochodnymi, wynosiła ponad 6 bilionów złotych, co stanowi około 167 proc. polskiego PKB. Wartość aktywów sektora bankowego i SKOK opartych na WIBOR-ze przekraczała 1 bilion złotych. Wśród nich znajdują się kredyty hipoteczne o wartości 305,6 mld zł, kredyty dla przedsiębiorstw o wartości 266,9 mld zł oraz dłużne papiery wartościowe o wartości 280,2 mld zł. Rynek obligacji opartych na WIBOR-ze miał wartość 480,7 mld zł, w tym obligacje skarbowe o wartości 293,1 mld zł.

Łączne dochody odsetkowe sektora bankowego z kredytów hipotecznych opartych na WIBOR-ze w latach 1997-2025 wyniosły 218,1 mld zł, z czego ponad 100 mld zł dotyczy kredytów nadal aktywnych, a 117,4 mld zł kredytów już spłaconych. Wartość pobranych opłat i prowizji szacuje się na 35,2 mld zł.

Rosnąca liczba pozwów i potencjalne konsekwencje dla sektora bankowego

Na koniec 2023 roku w pierwszej instancji toczyło się 654 spraw dotyczących kredytów złotowych opartych na WIBOR-ze. Rok później liczba ta wzrosła do 1532, a na koniec 2025 roku wyniosła 2728. Według danych Związku Banków Polskich (ZBP) na koniec lipca 2026 roku liczba spraw przekroczyła 3,8 tys.

Do lipca 2026 roku zapadło 277 wyroków, z których wszystkie oddalały zarzuty dotyczące WIBOR-u. ZBP wskazuje, że banki nie przygotowują się na czarny scenariusz, ponieważ nie zakładają, że może on nastąpić, między innymi ze względu na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz stanowiska organów nadzoru.

Raport Instytutu Sobieskiego szacuje, że kwestionowanie kredytów opartych na WIBOR-ze może w skrajnym scenariuszu kosztować sektor bankowy nawet 284 mld zł. Kwota ta jest zbliżona do łącznych kapitałów banków, które na koniec 2025 roku wyniosły 322 mld zł. Autorzy raportu wskazują, że takie straty mogłyby doprowadzić do prawie wyzerowania kapitału banków, co skutkowałoby upadłością niektórych instytucji oraz poważnymi problemami z udzielaniem kredytów przez pozostałe banki.

Według raportu, zgromadzenie kwoty 284 mld zł zajęłoby około 15 lat, biorąc pod uwagę, że rezerwy na spory frankowe tworzone przez sześć lat sięgnęły ponad 102 mld zł, a rekordowy poziom rezerw zawiązanych w ciągu jednego roku (2023) nie przekroczył 20 mld zł w skali sektora.

W opinii prezesa ZBP, dr Tadeusza Białka, sektor bankowy nie przygotowuje się na czarny scenariusz, gdyż nie zakłada, że on nastąpi, między innymi ze względu na wyrok TSUE oraz stanowiska organów nadzoru. Komitet Stabilności Finansowej jednoznacznie wskazywał, że próby podważania WIBOR-u są skazane na niepowodzenie, a wskaźnik ten jest właściwie administrowany i licencjonowany.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu z 12 lutego 2026 roku stwierdził, że zgodność metodologii wskaźnika referencyjnego z przepisami unijnymi nie należy do oceny sądu rozpatrującego spór konsumencki. Sąd powinien koncentrować się na ocenie warunków konkretnej umowy, a prawo unijne nie zobowiązuje banku do przekazywania konsumentowi szczegółowych informacji technicznych o sposobie obliczania wskaźnika.

Rekomendacje dla instytucji nadzorczych i przyszłość WIBOR-u

Autorzy raportu Instytutu Sobieskiego rekomendują, aby główne instytucje z sieci bezpieczeństwa, takie jak Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), Narodowy Bank Polski (NBP) oraz Ministerstwo Finansów, podkreśliły pełnoprawność i bezpieczeństwo WIBOR-u oraz nowej stawki POLSTR, która ma zastąpić WIBOR w przyszłości.

W raporcie zwrócono także uwagę na konieczność wprowadzenia wzorca umowy na kredyt hipoteczny, który powinien mieć sankcję państwową, czyli być zatwierdzony przez odpowiedni organ. Wzorzec taki miałby na celu zmniejszenie ryzyka prawnego zarówno dla banków, jak i klientów, co mogłoby ograniczyć liczbę sporów prawnych dotyczących kredytów opartych na WIBOR-ze.

W kontekście rosnącej liczby pozwów i potencjalnych kosztów dla sektora bankowego, rekomendacje te odnoszą się do działań instytucji nadzorczych mających na celu zapewnienie stabilności systemu finansowego oraz bezpieczeństwa umów kredytowych opartych na wskaźniku WIBOR.

Wzrost liczby postępowań sądowych dotyczących WIBOR-u oraz szacunki dotyczące potencjalnych kosztów dla sektora bankowego stanowią istotne informacje dla uczestników rynku finansowego. Orzeczenia sądowe oraz stanowiska organów nadzoru wpływają na kształtowanie się sytuacji prawnej i finansowej związanej z tym wskaźnikiem.

W artykule przedstawiono dane dotyczące wartości aktywów opartych na WIBOR-ze, liczbę postępowań sądowych, wyroki oddalające zarzuty oraz rekomendacje dla instytucji nadzorczych. Informacje te pochodzą z raportu Instytutu Sobieskiego oraz danych Związku Banków Polskich.