UOKiK nałożył ponad milion złotych kary na Procam za niekorzystne warunki umów z rolnikami

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) nałożył na spółkę Procam karę w wysokości ponad miliona złotych za stosowanie niekorzystnych dla rolników warunków umów. Spółka wymagała od producentów rolnych dostarczenia całej zakontraktowanej ilości produktów, mimo że z powodu suszy, gradobicia lub innych niezależnych od nich zdarzeń pogodowych nie byli w stanie zebrać odpowiednich plonów.

W umowach Procamu definicja siły wyższej obejmowała zdarzenia takie jak wojna, huragan czy strajk, ale nie uwzględniała częstych w Polsce zjawisk pogodowych, takich jak susza, ulewy czy wiosenne przymrozki. W praktyce oznaczało to, że rolnicy byli zobowiązani do realizacji całych kontraktów pod groźbą wysokich kar umownych, nawet jeśli szkody były spowodowane czynnikami niezależnymi od nich.

Dodatkowo termin, w którym rolnicy musieli powiadomić Procam o wystąpieniu siły wyższej, wynosił zaledwie dwa dni. UOKiK wskazał, że taki krótki czas na zgłoszenie zdarzenia nie uwzględnia realiów pracy w gospodarstwie, gdzie najpierw należy zadbać o bezpieczeństwo i ograniczenie strat, a formalności mogą zostać dopełnione później.

Zmiany w umowach i współpraca z UOKiK

Procam współpracował z UOKiK od początku postępowania i wprowadził zmiany w umowach. Od czerwca 2026 roku stosuje nowe wzorce umów, w których usunięto ograniczenia dotyczące kwalifikowania określonych zjawisk pogodowych jako siły wyższej, a termin na zgłoszenie jej wystąpienia wydłużono z dwóch do siedmiu dni.

Spółka dobrowolnie poddała się karze w wysokości 1 006 258,78 zł i nie będzie odwoływać się do sądu. Decyzja UOKiK uprawomocni się 28 września 2026 roku.

UOKiK zachęca rolników do zgłaszania przypadków narzucania niekorzystnych warunków współpracy przez kontrahentów, a także do składania zawiadomień o wzorcach umów stosowanych przez firmy zajmujące się obrotem zbożem. W sytuacjach sporów sądowych Prezes UOKiK może wspomóc rolników poprzez wydanie istotnego poglądu w sprawie.

Susza rolnicza w całym kraju i procedury pomocy

Według trzeciego komunikatu Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej (SMSR) z czerwca 2026 roku deficyt wody objął już wszystkie województwa w Polsce. Średni klimatyczny bilans wodny dla kraju wyniósł –118,6 mm, a najniższe wartości zanotowano w województwie lubelskim, gdzie deficyt sięgnął poziomu poniżej –180 mm, co jest progiem właściwym dla gleb najbardziej podatnych na suszę.

Susza dotknęła sześć grup upraw, z czego najpoważniejsze zagrożenie wystąpiło w przypadku zbóż jarych, gdzie suszę stwierdzono w około 62 proc. gmin w kraju. W zbożach ozimych wskaźnik ten wyniósł około 55 proc. gmin, w truskawkach około 47 proc., a w krzewach owocowych około 28 proc. Rzepak i rzepik pojawiły się w monitoringu suszy dopiero w czerwcu 2026 roku, obejmując 34 gminy, głównie w województwie lubelskim, co stanowi około 1,3 proc. gmin w kraju.

W przypadku wielu upraw czerwcowe opady były spóźnione, a niedobór wody w kluczowych fazach rozwoju, takich jak kwitnienie czy zawiązywanie ziaren, doprowadził do nieodwracalnej redukcji plonów. Deszcz mógł natomiast pomóc późniejszym uprawom, takim jak kukurydza, ziemniaki czy buraki cukrowe, a także pobudzić odrosty na łąkach i pastwiskach.

Procedura uzyskania pomocy suszowej opiera się na aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą”, która zestawia dane wprowadzone przez rolnika ze wskaźnikami Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach. Protokół uprawniający do odszkodowania jest generowany, gdy straty przekraczają 30 proc. średniej rocznej produkcji rolnej. Wniosek należy złożyć do 15 października roku, w którym wystąpiła susza.

Podstawowym warunkiem ubiegania się o pomoc jest prawidłowe złożenie wniosku o płatności bezpośrednie na 2026 rok. Termin podstawowy upłynął 1 czerwca 2026 roku, a ostateczny termin z obniżoną płatnością to 26 czerwca 2026 roku. Brak ubezpieczenia co najmniej połowy powierzchni upraw od wskazanych ryzyk, takich jak susza, grad czy przymrozki, powoduje obniżenie pomocy o 50 proc.

W 2026 roku na dopłaty do składek ubezpieczeniowych przewidziano 629 mln zł. Stawki pomocy za szkody w plonach będą zależały od ustalonego poziomu strat w gospodarstwie i mogą być podobne do tych stosowanych w 2025 roku.

Susza zwiększa także ryzyko problemów ze sprzedażą plonów i opóźnień w płatnościach od kontrahentów. W takich sytuacjach znaczenie ma Fundusz Ochrony Rolnictwa, z którego rekompensowane są straty producentów rolnych w razie niewypłacalności podmiotu skupującego. Wnioski do Funduszu składa się w dwóch terminach: od 1 lutego do 31 marca oraz od 1 lipca do 31 sierpnia.

Na obecnym etapie rolnicy powinni zweryfikować dane o uprawach we wniosku o płatności bezpośrednie, pilnować terminów składania wniosków oraz gromadzić dokumentację dotyczącą produkcji, strat i polis ubezpieczeniowych.

Wprowadzone zmiany w umowach Procamu oraz działania UOKiK dotyczące ochrony rolników przed niekorzystnymi warunkami kontraktów oraz rozległa susza rolnicza w kraju stanowią istotne elementy aktualnej sytuacji w sektorze rolnym.