System kaucyjny w Polsce – oczekiwania konsumentów i wyzwania po 11 miesiącach funkcjonowania

System kaucyjny w Polsce funkcjonuje od niemal 11 miesięcy, jednak budzi coraz więcej zastrzeżeń zarówno wśród konsumentów, jak i pracowników sklepów. Badania przedstawiają różnorodne oczekiwania dotyczące zmian i usprawnień w mechanizmie zwrotu opakowań.

Nowy sondaż przeprowadzony przez SW Research na zlecenie "Rzeczpospolitej" pokazuje, że tylko 12 proc. respondentów uważa, iż system powinien działać bez zmian. Najczęściej wskazywaną potrzebą jest rozbudowa systemu o sieć masowych punktów skupu plastiku, co zaznaczyło 31,7 proc. badanych, zwłaszcza wśród młodszych respondentów. Drugim najczęściej wymienianym postulatem jest możliwość oddawania zgniecionych opakowań – taką opcję chciałoby 27,1 proc. ankietowanych. Wymóg, aby opakowanie nie było zgniecione, jest jednym z kryteriów zwrotu kaucji.

Wśród opinii pojawiły się także głosy sprzeciwu wobec systemu – 20,6 proc. badanych opowiedziało się za całkowitą likwidacją mechanizmu kaucji. Natomiast 8,7 proc. respondentów nie potrafiło określić, jakie zmiany powinny zostać wprowadzone.

Problemy i postulaty dotyczące funkcjonowania systemu kaucyjnego

Inne badania, takie jak sondaż agencji doradczo-wdrożeniowej Yotta, wskazują, że 65 proc. Polaków uważa, iż brakuje jednolitego systemu obejmującego wszystkie opakowania. 64 proc. zwraca uwagę na nieujęte w systemie jednorazowe butelki szklane, które wciąż przyczyniają się do zaśmiecania przestrzeni publicznej, m.in. parków, lasów i poboczy. Znaczna część ankietowanych jest zdania, że system powinien zostać rozszerzony na wszystkie opakowania po napojach, co ich zdaniem ułatwiłoby oddawanie zużytych butelek i puszek.

Konsumenci wymieniają problemy z automatycznymi urządzeniami do zwrotu opakowań, które często są zapchane lub niedziałające, a także ich niewystarczającą liczbę. Właściciele sklepów i sprzedawcy zgłaszają trudności związane z brakiem przestrzeni magazynowej na worki z oddanymi opakowaniami.

Badanie przeprowadzone przez Ogólnopolski Panel Badawczy Ariadna pokazuje, że 34 proc. respondentów wskazało na potrzebę zwiększenia liczby punktów zwrotu, np. w sklepach, galeriach i na osiedlach. 32 proc. ankietowanych podkreśliło znaczenie większej bliskości punktów zwrotu od miejsca zamieszkania. 29 proc. badanych uznało, że ułatwieniem byłoby szybsze i wygodniejsze zwracanie pieniędzy, np. w gotówce lub na kartę, bez konieczności realizacji bonu. Ponadto 24 proc. konsumentów wskazało na potrzebę lepszej organizacji obsługi systemu po stronie sklepów.

Zakres i planowane zmiany w systemie kaucyjnym

Obecnie system kaucyjny obejmuje napoje w butelkach plastikowych do 3 litrów oraz metalowych puszkach do 1 litra. W tych przypadkach doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy, którą można odzyskać po zwrocie opakowania. Informację o objęciu opakowania kaucją przekazuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce – dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem „kaucja” i kwotą kaucji.

Od 2026 roku w systemie znajdują się także butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra, z kaucją w wysokości 1 zł. Producenci napojów w takich butelkach mogą prowadzić własne, niezależne zbiórki opakowań, co jest praktykowane od wielu lat, zwłaszcza przez producentów piw.

Trwają rozmowy dotyczące rozszerzenia systemu o nowe rodzaje opakowań, w tym jednorazowe szklane butelki po alkoholu, takie jak tzw. małpki oraz butelki po wódce i winie. Wstępna decyzja przewiduje objęcie tych opakowań mechanizmem zwrotów. Szczegóły, w tym terminy wdrożenia, mają zostać podane przez ministerstwo klimatu po wakacjach.

System kaucyjny w Polsce jest przedmiotem licznych dyskusji i oczekiwań dotyczących jego usprawnienia. Konsumenci wymieniają potrzebę rozbudowy sieci punktów skupu, możliwość oddawania zgniecionych opakowań oraz rozszerzenia zakresu objętych opakowań. Problemy z automatycznymi urządzeniami do zwrotu oraz organizacją systemu po stronie sklepów są również podnoszone przez użytkowników i sprzedawców.