Propozycje zmian w zakazie handlu w niedziele: dni wolne i wyższe stawki za pracę

Trwają dyskusje na temat przepisów regulujących handel w niedziele, które obowiązują w Polsce od 2018 roku. Obecne ograniczenia dotyczące handlu w niedziele są przedmiotem krytyki ze strony związków zawodowych, które proponują różne rozwiązania mające zmienić obowiązujące regulacje.

Jedna z propozycji zakłada wprowadzenie dwóch dni wolnych za pracę w niedziele lub w cyklu zmianowym, z zastrzeżeniem, że dni te powinny następować bezpośrednio po sobie. Pomysł ten został zgłoszony w petycji skierowanej do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Autor koncepcji, pracownik sektora logistyczno-handlowego, który chce zachować anonimowość, wskazuje, że takie rozwiązanie zapewniłoby pracownikom minimum 48 godzin wolnego oraz 11 godzin odpoczynku dobowego, co łącznie daje 59 godzin na regenerację. W praktyce oznaczałoby to, że osoby pracujące w niedzielę mogłyby odebrać wolne np. od poniedziałku do środy lub od środy do piątku. Ministerstwo ma czas do 5 grudnia na odniesienie się do tej propozycji.

Postulaty Związkowej Alternatywy dotyczące zniesienia zakazu i podwyżek płac

Związek zawodowy „Związkowa Alternatywa” zgłasza postulaty diametralnie odmienne od tych, które reprezentuje NSZZ „Solidarność”. Związkowcy z tej organizacji domagają się całkowitego zniesienia zakazu handlu w niedziele. Według nich obecne przepisy są fikcją, ponieważ największe sklepy pozostają zamknięte, a handel przenosi się do mniejszych placówek, gdzie – jak twierdzą – częściej dochodzi do łamania praw pracowniczych, a ceny są wyższe.

„Związkowa Alternatywa” proponuje, aby w zamian za zniesienie zakazu handlu w niedziele wprowadzić znaczne podwyżki wynagrodzeń za pracę w tych dniach. Postulują, aby stawka za godzinę pracy w niedzielę wynosiła 78,50 zł, co jest 2,5-krotnością minimalnej płacy godzinowej obowiązującej w dni powszednie (31,40 zł). W konsekwencji minimalna płaca za ośmiogodzinny dzień pracy w niedzielę wyniosłaby 628 zł.

Przewodniczący „Związkowej Alternatywy” wskazuje, że obecne przepisy sprzyjają zatrudnieniu na umowach śmieciowych i niskiej jakości produktom, a także umożliwiają przedsiębiorcom korzystanie z nieodpłatnej pracy członków rodziny w niedziele. Zmiany wprowadzone głosami posłów PiS, Nowej Lewicy i Razem dopuszczają bowiem pracę rodziny właściciela sklepu bez wynagrodzenia w niedziele, co jest określane jako kuriozum.

Organizacja proponuje, aby podwyższone stawki za pracę w niedziele obowiązywały nie tylko w handlu, ale także w innych branżach, gdzie praca w niedziele jest powszechna, takich jak gastronomia, transport, ochrona zdrowia, policja, pomoc społeczna, rozrywka czy energetyka. W ich propozycji każda praca w niedziele powinna być opłacana 2,5 razy wyżej niż praca w dni powszednie.

Obecne regulacje i opinie społeczne na temat handlu w niedziele

Ustawa wprowadzająca ograniczenia handlu w niedziele weszła w życie 1 marca 2018 roku. Początkowo liczba niedziel handlowych wynosiła 29 w roku 2018, następnie spadała do 15 w 2019 roku, a w 2026 roku prawo przewiduje już tylko 8 niedziel handlowych w ciągu roku.

W praktyce zakaz handlu w niedziele jest często obchodzony przez właścicieli sklepów, którzy prowadzą sprzedaż pod pozorem działalności takich jak wypożyczalnie sprzętu sportowego czy rekreacyjnego, a także organizują punkty wypożyczania książek lub czytelnie w swoich placówkach.

W sondzie dotyczącej handlu w niedziele około 40 proc. respondentów opowiada się za powrotem do pełnych niedziel handlowych, kolejne 40 proc. jest przeciwna, a pozostała część nie ma zdania w tej sprawie.

NSZZ „Solidarność” prowadzi akcję zbierania paragonów ze sklepów otwartych w niedziele objęte zakazem handlu. Związek chce zgromadzić dowody naruszania przepisów i złożyć wniosek do Prokuratora Generalnego o podjęcie działań wobec sieci handlowych, które łamią obowiązujące przepisy.

Propozycja dwóch dni wolnych za pracę w niedziele oraz postulaty zniesienia zakazu handlu przy jednoczesnym podniesieniu wynagrodzeń stanowią obecnie przedmiot dyskusji wśród związków zawodowych i instytucji państwowych. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma czas do 5 grudnia na odniesienie się do zgłoszonych postulatów.