Presja gospodarcza i militarna na Iran rośnie, a sytuacja w Cieśninie Ormuz się zmienia

Inflacja w Iranie sięga niemal 90 proc., a rial stracił około 25 proc. wobec dolara w ciągu dwóch miesięcy. Eksport ropy przez Cieśninę Ormuz wzrósł, co wpływa na możliwości nacisku Iranu. USA zwiększają obecność wojskową na Bliskim Wschodzie, a sankcje obejmują kolejne sektory irańskiej gospodarki.

Zmiany w transporcie ropy przez Cieśninę Ormuz i ich znaczenie

Cieśnina Ormuz pozostaje jednym z głównych narzędzi nacisku Iranu na światowy rynek ropy, ponieważ przez ten szlak transportowana jest znaczna część światowych dostaw tego surowca. Jednak zdolność Iranu do ograniczania żeglugi w tym rejonie stopniowo słabnie. Według danych dotyczących ruchu tankowców, eksport ropy z Arabii Saudyjskiej wzrósł we wrześniu do około 6,1 mln baryłek dziennie z 3,4 mln baryłek dziennie w sierpniu.

JPMorgan szacuje, że dostawy ropy z Bliskiego Wschodu wzrosły do 17,5 mln baryłek dziennie, co stanowi 98 proc. poziomu sprzed wojny. Arman Mahmoudian z University of South Florida wskazał, że stopniowy wzrost dostaw oznacza, iż operatorzy tankowców zaczynają dostosowywać się do warunków panujących na tym szlaku. Iran nadal atakuje statki w regionie, jednak wznowienie części transportu przez Ormuz ogranicza możliwość wykorzystania cieśniny jako instrumentu presji na globalny rynek ropy.

Presja gospodarcza na Iran i wzrost obecności wojskowej USA

Presja na Teheran nie ogranicza się wyłącznie do kwestii bezpieczeństwa żeglugi. We wrześniu Iran nie odnotował transportu ropy tankowcami, co według wstępnych danych było pierwszym takim przypadkiem od rozpoczęcia wojny. 1 października sankcje objęły największych irańskich producentów samochodów oraz kilka spółek kolejowych. Iran próbuje kierować handel alternatywnymi drogami, między innymi przez granice lądowe oraz Morze Kaspijskie, jednak nie jest w stanie w ten sposób zastąpić eksportu morskiego.

Ograniczenia dotyczą także transportu lotniczego, ponieważ część połączeń z państwami regionu została zawieszona z powodu ryzyka sankcji wtórnych. Sytuacja gospodarcza Iranu pozostaje trudna – inflacja sięga niemal 90 proc., a osłabienie riala zwiększa koszty importu. Władze próbują ograniczać wydatki budżetowe i łagodzić wpływ wzrostu cen na gospodarstwa domowe.

Presji gospodarczej towarzyszy wzrost zaangażowania militarnego USA. Pentagon kieruje do regionu kolejny lotniskowiec USS Theodore Roosevelt oraz dodatkowe siły. W przypadku utrzymania obecnego rozmieszczenia, Stany Zjednoczone mogą dysponować trzema grupami lotniskowcowymi na Bliskim Wschodzie. Prezydent USA Donald Trump zapowiedział możliwość przeprowadzenia po wyborach uzupełniających 3 listopada kolejnych ataków na Iran, choć musi uwzględniać także krajowe konsekwencje konfliktu, takie jak wyższe koszty paliw dla amerykańskich konsumentów przy cenie ropy bliskiej 100 USD za baryłkę.

Iran sygnalizował możliwość 7-dniowego zawieszenia broni i powrotu inspektorów nuklearnych ONZ w zamian za złagodzenie sankcji, jednak rozmowy pozostają w impasie. Aniseh Bassiri Tabrizi z Chatham House wskazała, że obie strony generalnie chcą porozumienia, ale oddalają się od siebie, a nie zbliżają.

Teheran dysponuje możliwościami odpowiedzi militarnej i deklaruje gotowość do reagowania na działania USA i Izraela. Dla Waszyngtonu problemem pozostaje koszt długotrwałej operacji wojskowej oraz wpływ konfliktu na ceny energii. Jonathan Panikoff, były zastępca oficera wywiadu narodowego USA ds. Bliskiego Wschodu, ocenił, że pozostaje pytanie, czy Stany Zjednoczone będą gotowe kontynuować tę strategię i wysiłek w perspektywie długoterminowej, biorąc pod uwagę obciążenie dla amerykańskich sił morskich.

W efekcie zarówno sytuacja gospodarcza Iranu, jak i koszty utrzymywania amerykańskiej obecności wojskowej w regionie mogą mieć wpływ na dalszy przebieg konfliktu.