Państwo dopłaci artystom do emerytur. ZUS zgłasza zastrzeżenia do projektu ustawy

Projekt ustawy o zawodzie artysty zakłada wprowadzenie systemu dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla osób wykonujących zawody artystyczne. Pomoc ma być skierowana do artystów, których dochody z trzech poprzednich lat podatkowych nie przekroczyły 125 proc. minimalnego wynagrodzenia, co obecnie oznacza kwotę 6 tys. zł. Państwo ma uzupełniać składki odprowadzane do ZUS do poziomu odpowiadającego składkom osoby zarabiającej minimalne wynagrodzenie, co ma pozwolić na zgromadzenie składek uprawniających do minimalnej emerytury wynoszącej obecnie 1978 zł i 49 gr brutto.

Dopłaty nie będą przyznawane bezterminowo – prawo do nich ma być przyznawane na konkretny rok i podlegać regularnej weryfikacji. Warunkiem uzyskania wsparcia będzie posiadanie statusu artysty zawodowego, który ma być nadawany przez Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej.

Uwagi ZUS dotyczące realizacji projektu i obowiązków składkowych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgłasza zastrzeżenia do niektórych rozwiązań przewidzianych w projekcie ustawy. ZUS wskazuje, że ma otrzymywać także nieprawomocne decyzje dotyczące zawieszenia lub wygaśnięcia statusu artysty, co budzi wątpliwości. Według ZUS zakończenie prawa do dopłaty powinno następować dopiero po uprawomocnieniu się takiego rozstrzygnięcia, a nie w chwili jego wydania lub doręczenia.

Zakład zwraca także uwagę na zasady dotyczące obowiązku opłacania składek. Projekt przewiduje obowiązkowe płacenie składek przez osoby posiadające status artysty, jednak ZUS wskazuje, że może to powodować problemy w przypadku osób, które już pobierają świadczenia, takich jak emerytura lub renta, a jednocześnie uzyskują dodatkowe dochody. Obowiązujące przepisy przewidują w takich sytuacjach szczególne zasady dotyczące ubezpieczeń, w tym możliwość dobrowolnego opłacania składek lub odmiennego sposobu ich ustalania. ZUS ocenia, że projekt w obecnym kształcie mógłby prowadzić do obowiązkowego pełnego oskładkowania osób, które na podstawie obecnych regulacji nie musiałyby opłacać składek w takim zakresie.

Wyzwania organizacyjne i koszty reformy

ZUS podkreśla, że największym problemem jest krótki czas przewidziany na przygotowanie reformy. Projekt ustawy zakłada dziewięciomiesięczny okres vacatio legis, czyli czas między publikacją ustawy a jej wejściem w życie. Zakład ocenia, że ten termin może być niewystarczający na dostosowanie się do nowych obowiązków, zwłaszcza ze względu na konieczność wprowadzenia zmian w systemach informatycznych, których przygotowanie może potrwać nawet 12 miesięcy.

Reforma ma objąć 62,5 tys. osób wykonujących zawody artystyczne. Koszt całego systemu dopłat szacowany jest na 400–450 mln zł rocznie. ZUS miałby realizować znaczną część nowych obowiązków wynikających z ustawy, co wymaga odpowiedniego przygotowania i dopracowania przepisów.

Projekt przewiduje uzupełnianie składek do określonego poziomu w celu zmniejszenia problemu niskich świadczeń emerytalnych wśród artystów. Jednak według ZUS konieczne jest jeszcze dopracowanie przepisów oraz przygotowanie systemu obsługującego dopłaty, zanim nowe rozwiązania zaczną funkcjonować.

Projekt ustawy przewiduje, że dopłaty będą przyznawane osobom wykonującym zawody artystyczne, takim jak architekci, pisarze, aktorzy, tancerze czy malarze, którzy spełnią kryterium dochodowe i posiadać będą status artysty zawodowego. Pomoc ma być przyznawana corocznie i podlegać weryfikacji, a składki będą uzupełniane do poziomu minimalnego wynagrodzenia.

Wprowadzenie nowych rozwiązań wymaga zmian organizacyjnych i technicznych w ZUS, a także jasnego określenia zasad przyznawania i zawieszania prawa do dopłat. ZUS wskazuje na potrzebę wydłużenia okresu przygotowawczego, aby możliwe było prawidłowe wdrożenie reformy.