NBP o likwidacji WIBOR: banki powinny mieć możliwość stosowania spreadu korygującego

Narodowy Bank Polski (NBP) wskazuje na potrzebę umożliwienia bankom stosowania spreadu korygującego przy zastąpieniu wskaźnika WIBOR nowym wskaźnikiem POLSTR w istniejących umowach kredytowych. W projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej na tym rynku przewidziano uporządkowaną likwidację WIBOR do końca 2036 roku.

Projekt ustawy zakłada obowiązek przedstawienia klientom przez banki oferty zmiany sposobu oprocentowania kredytu z obecnie stosowaną zmienną stopą WIBOR na nowy wskaźnik POLSTR lub stałą stopę kredytu. Oferty mają być złożone w ciągu 9 miesięcy od wejścia w życie ustawy, choć sektor bankowy postulował wydłużenie tego okresu do co najmniej 36 miesięcy.

Propozycje i stanowisko NBP dotyczące spreadu korygującego

Wiceminister finansów Jurand Drop informował, że obecny projekt ustawy nie przewiduje zastosowania spreadu korygującego, który wyrównywałby różnice między WIBOR a POLSTR w ofertach aneksowania umów. NBP w odpowiedzi na pytania PAP Biznes podkreślił, że banki powinny mieć możliwość stosowania takiego spreadu korygującego w przypadku zastąpienia WIBOR wskaźnikiem POLSTR, co wynikałoby z obowiązku przedstawiania propozycji aneksów kredytobiorcom.

Według NBP celem stosowania spreadu korygującego jest zniwelowanie strukturalnych różnic między starym a nowym wskaźnikiem, co ma ograniczyć ekonomiczne skutki takiego zastąpienia dla stron umowy.

NBP wyjaśnia, że konwersja WIBOR na inny wskaźnik w istniejących instrumentach finansowych nastąpi po zaprzestaniu publikacji WIBOR wyłącznie w przypadku umów, które przewidują zasady zastąpienia wskaźnika, np. poprzez klauzule awaryjne, procedury ISDA lub regulaminy izb rozliczeniowych. Konwersja może także nastąpić w wyniku dobrowolnych uzgodnień stron, np. aneksowania umów, a zasady konwersji mogą przewidywać zastosowanie spreadu korygującego.

Związek Banków Polskich (ZBP) w uwagach do projektu ustawy podkreślał konieczność zapewnienia odpowiednich podstaw prawnych do uwzględniania korekty spreadu przy zamianie wskaźnika referencyjnego, zarówno w przypadku ustawowego zamiennika, jak i zmiany wskaźnika na skutek porozumienia stron lub planu awaryjnego. ZBP wskazał, że reforma wskaźników powinna dążyć do zachowania neutralności ekonomicznej.

Potencjalne koszty i skutki zmiany wskaźnika referencyjnego

NBP zaznacza, że zmiana stawki referencyjnej w umowach kredytowych bez uwzględnienia spreadu korygującego nie byłaby neutralna ekonomicznie dla stron umowy. W przypadku dodatniej różnicy między WIBOR a POLSTR oznaczałoby to transfer wartości od kredytodawcy do kredytobiorcy i konieczność poniesienia kosztów przez banki. W przypadku ujemnej różnicy transfer wartości następowałby w przeciwnym kierunku, choć taka sytuacja jest według NBP mniej prawdopodobna.

Obecnie publikowany przez Bloomberg spread korygujący względem stopy wolnej od ryzyka, obliczany na podstawie mediany różnic dla pięcioletniego okresu obserwacji dla najczęściej używanych tenorów WIBOR 3M i 6M, wynosi około 0,3 punktu procentowego i jest dodatni.

Wpływ braku zastosowania spreadu korygującego przy aneksowaniu umów kredytowych będzie zależał od wielu cech indywidualnych kredytów, takich jak sposób oprocentowania, kwota kredytu, długość okresu pozostałego do spłaty oraz wielkość przyszłych nadpłat i wcześniejszych spłat. Z tego powodu nie jest możliwe precyzyjne określenie kosztów takiej operacji z wyprzedzeniem.

Przy założeniu, że różnica między stawkami oprocentowania kredytów byłaby zbliżona do opublikowanego przez Bloomberg spreadu korygującego (około 0,3 pkt proc.) i przy uproszczonych założeniach co do pozostałych parametrów, NBP szacuje, że koszty w skali sektora bankowego mogą sięgnąć kilku miliardów złotych.

W ujęciu rachunkowym koszty te, odpowiadające utracie skumulowanych przyszłych przychodów odsetkowych, musiałyby być rozpoznane jednorazowo przez banki. NBP ocenia, że nie powinno to jednak mieć silnego wpływu na zdolność sektora bankowego do prowadzenia akcji kredytowej, ze względu na wysoką zyskowność banków i poziom nadwyżek kapitałowych, które obecnie wynoszą około 90 mld zł, czyli około 8 proc. aktywów ważonych ryzykiem.

Wpływ na sytuację poszczególnych banków będzie zróżnicowany, m.in. ze względu na różnice w strukturze bilansów. Szczególną sytuację mogą mieć banki hipoteczne, które posiadają w aktywach około 90 proc. kredytów i charakteryzują się bardziej jednorodnym portfelem kredytowym oraz niższą zyskownością niż pozostałe banki komercyjne.

ZBP szacuje, że brak możliwości korekty spreadu przy jednorazowej masowej akcji wysyłania aneksów, wynikającej z obowiązku przewidzianego w projekcie ustawy, może oznaczać łączny wpływ ekonomiczny na sektor bankowy rzędu 10,5 mld zł przy zastosowaniu historycznego spreadu między WIBOR a POLSTR, a 7,2 mld zł przy zastosowaniu spreadu wyznaczonego zgodnie z metodologią ISDA. Strata obciążająca wyniki banków hipotecznych może wynosić od 0,9 do 1,3 mld zł, w zależności od poziomu spreadu.

Zmiana stopy procentowej będącej podstawą oprocentowania kredytów oznaczałaby także konieczność dostosowania instrumentów pochodnych zabezpieczających przed ryzykiem stopy procentowej lub ponoszenia ryzyka bazy wynikającego z różnic w kształtowaniu się tych stóp.

NBP wskazuje, że zmiana wskaźnika referencyjnego na POLSTR nie powinna wpłynąć na kierunek transmisji polityki pieniężnej, ponieważ tendencja zmian poziomu POLSTR była dotychczas w znacznej mierze spójna z kierunkiem zmian stopy referencyjnej NBP. Jednocześnie NBP przypomina, że wskaźnik POLSTR, podobnie jak WIBOR, nie jest celem operacyjnym polityki pieniężnej.

W ten sposób projekt ustawy oraz stanowisko NBP dotyczą uporządkowanej likwidacji WIBOR i wprowadzenia nowego wskaźnika POLSTR z uwzględnieniem spreadu korygującego, co ma wpływ na umowy kredytowe i sytuację finansową sektora bankowego.