Likwidacja kopalni Wujek: historia, protesty i plany na przyszłość

Kopalnia Wujek w Katowicach zakończyła działalność wydobywczą po 127 latach funkcjonowania. Proces likwidacji rozpoczął się 1 kwietnia 2026 roku, a teren kopalni ma zostać przekształcony w przestrzeń o nowych funkcjach, w tym naukowych i kulturalnych.

W trakcie likwidacji pojawiły się napięcia i protesty pracowników. W sierpniu 2026 roku 11 górników przez ponad dwie godziny odmówiło wyjazdu na powierzchnię po zakończeniu zmiany, protestując przeciwko decyzjom dotyczącym kształtu likwidacji zakładu. Pracownicy wyjechali na powierzchnię około godziny 16, zostali przebadani przez lekarza i udali się do domów. Polska Grupa Górnicza (PGG) informowała o wdrożeniu procedur zabezpieczenia medycznego oraz kontakcie z protestującymi.

Historia i znaczenie kopalni Wujek

Kopalnia Wujek, wcześniej formalnie ruch Wujek kopalni Staszic-Wujek, zakończyła wydobycie węgla w marcu 2026 roku. Wydobycie zakończono w 2021 roku, a od 1 kwietnia 2026 roku trwa formalna likwidacja zakładu. Kopalnia była jednym z symboli śląskiego górnictwa i miejscem ważnych wydarzeń historycznych, w tym tragicznej pacyfikacji strajku w grudniu 1981 roku, podczas której zginęło dziewięciu górników.

W uroczystości symbolicznego zakończenia działalności kopalni uczestniczyli byli pracownicy. Podczas wydarzenia podkreślano znaczenie kopalni dla historii regionu i Polski oraz pamięć o ofiarach. Sztandar KWK Wujek został przekazany pocztowi sztandarowemu Zakładu Kopalnie w Likwidacji. Delegacje złożyły kwiaty przed figurą św. Barbary i pod pomnikiem górników poległych w 1981 roku.

Obecnie ponad 300 z około 700 pracowników kopalni Wujek jest zaangażowanych w proces likwidacji, który obejmuje m.in. zabezpieczenie 27,5 km wyrobisk. Pozostali pracownicy zostaną przeniesieni do innych kopalń lub skorzystają z urlopów i odpraw pieniężnych.

Wielopokoleniowe związki rodzin z kopalnią podkreśla pracownik Wujek, który jest siódmym pokoleniem swojej rodziny pracującym w tym zakładzie. Rodzina ta związana jest z kopalnią od czasów powojennych, a jej członkowie pełnili różne funkcje, od pracy fizycznej po stanowiska kierownicze i związkowe. Działalność związkowa na kopalni obejmuje kilka organizacji, które dbają o bezpieczeństwo i warunki pracy pracowników.

Plany zagospodarowania terenu i inicjatywy naukowe

Po zakończeniu działalności wydobywczej kopalnia Wujek ma zostać przekształcona w przestrzeń o nowych funkcjach. W Katowicach i regionie trwają dyskusje na temat przyszłości terenu o powierzchni około 100 hektarów. Propozycje obejmują podział terenu na obszary realizujące różne funkcje, w tym park industrialny z funkcjami rekreacyjno-wypoczynkowymi, zachowanie dziedzictwa kopalni, a także działalność biznesową i naukową.

Jednym z rozważanych pomysłów jest wykorzystanie szybu Lechia jako punktu widokowego z potencjalną restauracją. Ponadto planowane jest utworzenie Centrum Symulacji Osadnictwa Kosmicznego, które miałoby wykorzystywać infrastrukturę kopalni do badań i rozwoju technologii kosmicznych. Pomysł ten jest analizowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wraz z Uniwersytetem Śląskim, miastem Katowice oraz Metropolią Górnośląsko-Zagłębiowską.

Rektor Uniwersytetu Śląskiego wskazuje, że kopalnia Wujek, która ma zostać zamknięta, może zostać wykorzystana do stworzenia nowoczesnego centrum badań kosmicznych. Tomasz Rożek, popularyzator nauki, podkreśla, że pierwsze próby osadnictwa kosmicznego będą się odbywać pod ziemią, co wiąże się z wykorzystaniem podziemi kopalni.

W grudniu 2025 roku miasto Katowice ogłosiło konkurs na koncepcję urbanistyczną zagospodarowania kopalni i jej otoczenia. Zwycięska praca przewiduje funkcje naukowe i kulturalne w rejonie historycznych zabudowań oraz skupienie usług i mieszkań w innych częściach terenu. Dokumenty planistyczne mają chronić dziedzictwo historyczne kopalni.

Na terenie kopalni działa Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, które pielęgnuje pamięć o wydarzeniach z grudnia 1981 roku. Centrum przygotowuje rewitalizację dawnej łaźni łańcuszkowej, miejsca ważnego dla strajkujących górników.

Władze regionu i miasta starają się również o lokalizację Centrum Technologicznego Europejskiej Agencji Kosmicznej na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, co jest powiązane z planami rozwoju naukowego i technologicznego obszaru.

Proces likwidacji kopalni Wujek trwa, a teren zakładu ma zostać przygotowany do nowych funkcji w ciągu najbliższych lat. Wśród propozycji zagospodarowania znajdują się zarówno elementy upamiętniające historię kopalni, jak i inwestycje naukowe oraz rekreacyjne, które mają służyć mieszkańcom i regionowi.

Wielopokoleniowe związki rodzin z kopalnią, a także działalność związków zawodowych, podkreślają społeczne znaczenie tego miejsca. Pracownicy i byli pracownicy uczestniczą w procesie likwidacji, a także w dyskusjach dotyczących przyszłości terenu.