Brytyjski rząd znosi VAT na energię elektryczną od października – co to oznacza dla gospodarstw domowych?

Od 1 października 2026 roku w Wielkiej Brytanii zniesiony zostanie podatek VAT na energię elektryczną dla gospodarstw domowych. Rząd szacuje, że przeciętne gospodarstwo domowe zaoszczędzi około 45 funtów rocznie, co przekłada się na około 3,75 funta miesięcznie. Zmiana ta dotyczy złagodzenia presji finansowej związanej z rosnącymi rachunkami za prąd, choć krytycy podkreślają, że oszczędności są niewielkie.

Zniesienie VAT na energię elektryczną – szczegóły i zakres zmian

Premier Andy Burnham ogłosił, że od 1 października 2026 roku podatek VAT na energię elektryczną dla gospodarstw domowych w Anglii, Szkocji i Walii zostanie obniżony z 5% do 0%. Zmiana ta ma obowiązywać przez sześć miesięcy i ma przynieść średnią roczną oszczędność na poziomie 45 funtów dla przeciętnego gospodarstwa domowego. W przeliczeniu na miesiąc daje to około 3,75 funta.

Rząd zapowiedział, że dostawcy energii będą zobowiązani do przekazania tej ulgi wszystkim klientom domowym, w tym tym na taryfach stałych. W przypadku gospodarstw domowych o wyższym zużyciu energii oszczędności będą proporcjonalnie większe, ponieważ VAT jest naliczany procentowo od całkowitego rachunku.

W Irlandii Północnej, gdzie obowiązują odrębne zasady rynku energii po Brexicie, VAT pozostanie na poziomie 5%. Zamiast tego rząd brytyjski przekaże środki finansowe lokalnym władzom, które mają zapewnić odpowiednie wsparcie dla mieszkańców tego regionu.

Koszt wprowadzenia tej ulgi podatkowej w roku finansowym 2026/2027 szacowany jest na około 850 milionów funtów. Środki na ten cel mają pochodzić z rezygnacji z planowanego programu Digital ID, którego koszt przewidywano na 1,8 miliarda funtów w ciągu trzech lat.

Reakcje na obniżkę VAT i kontekst cen energii w Wielkiej Brytanii

Premier Burnham podkreślił, że celem obniżki VAT jest zapewnienie rodzinom "oddechu" w obliczu rosnących kosztów życia i wysokich rachunków za energię. Zapowiedział również dalsze działania rządu, w tym rozważanie kolejnych środków podczas jesiennego budżetu.

Krytycy zwracają uwagę, że oszczędności na poziomie około 3 funtów miesięcznie są niewielkie w porównaniu z ogólnym wzrostem kosztów energii. Użytkownicy internetu podkreślają, że taka kwota nie stanowi istotnej ulgi, a niektórzy obawiają się, że dostawcy mogą później podnieść ceny, kompensując utracone wpływy z VAT.

Instytut Badań Fiskalnych (IFS) podaje, że podwyżki cen gazu były znacznie wyższe niż cen energii elektrycznej – wzrost o 24% wobec 5% – i ocenia, że obniżka VAT na prąd nie jest dobrze ukierunkowana na pomoc tym, którzy najbardziej odczuwają skutki wzrostu kosztów ogrzewania.

Wielka Brytania ma jedne z najwyższych cen energii elektrycznej w Europie, co wynika między innymi z wysokich cen gazu na rynku hurtowym, które często ustalają cenę energii elektrycznej. W 2025 roku 31% energii elektrycznej w Wielkiej Brytanii pochodziło z gazu ziemnego, podczas gdy w innych krajach, takich jak Francja, dominującym źródłem była energia jądrowa.

Dodatkowo, rachunki za prąd są obciążone kosztami inwestycji w infrastrukturę sieciową oraz subsydiami na rozwój odnawialnych źródeł energii, które w ostatnich latach znacznie wzrosły. Koszty sieciowe wzrosły z 136 funtów w 2019-2020 do 250 funtów w 2026 roku, a subsydia na generację energii z 127 do 159 funtów w tym samym okresie.

Organizacje charytatywne zwracają uwagę, że choć obniżka VAT przyniesie ulgę wszystkim, to nie rozwiązuje problemu rosnącego zadłużenia energetycznego gospodarstw domowych, które osiągnęło rekordowy poziom 5,5 miliarda funtów. Proponowane są dodatkowe rozwiązania, takie jak programy umorzenia części zadłużenia, które jednak nie zostały jeszcze wprowadzone.

Wśród beneficjentów obniżki VAT są również gospodarstwa korzystające z technologii proekologicznych, takich jak pompy ciepła czy samochody elektryczne, dla których koszty eksploatacji energii elektrycznej stanowią istotną część wydatków.

Zmiana ta jest pierwszym znaczącym krokiem nowego rządu Labour pod przewodnictwem Andy’ego Burnhama w zakresie łagodzenia skutków kryzysu kosztów życia i zapowiada dalsze działania w tym obszarze.

Wprowadzenie zerowej stawki VAT na energię elektryczną dla gospodarstw domowych w Wielkiej Brytanii od października 2026 roku ma przynieść przeciętnej rodzinie oszczędność około 45 funtów rocznie. Ulga ta obejmuje klientów na taryfach stałych i zmiennych, a jej koszt jest finansowany przez rezygnację z programu Digital ID. W Irlandii Północnej VAT pozostaje na poziomie 5%, jednak lokalne władze otrzymają środki na wsparcie mieszkańców. Pomimo tej zmiany, krytycy zwracają uwagę na niewielką skalę oszczędności w kontekście rosnących cen energii i zadłużenia energetycznego gospodarstw domowych. Wzrost cen energii w Wielkiej Brytanii jest powiązany z wysokimi kosztami gazu na rynku hurtowym, strukturą miksu energetycznego oraz rosnącymi kosztami inwestycji w infrastrukturę i subsydia na odnawialne źródła energii.